Hrundi krónan?
Í kjölfar fjármálakreppunnar á Íslandi hrundi gengi krónunnar. Það hefur komið niður á öllum landsmönnum með einum eða öðrum hætti, hvort sem er vegna vaxandi skulda eða hækkandi vöruverðs. Á það hefur verið bent að raungengi krónunnar sé langt undir meðaltali og hún hljóti því að styrkjast. Raungengi krónunnar er það gengi sem leiðir af vöruverði í krónum annars vegar og erlendri mynt hins vegar. Til einföldunar má taka sem dæmi að ef einn lítri af mjólk kostar 100 kr. á Íslandi og einn dollar í Bandaríkjunum þá er raungengi krónunnar 100 kr. pr einn dollar.
Til lengri tíma litið mun raungengi krónunnar án efa styrkjast. Orð breska hagfræðingsins John Maynard Keynes, "Markets can remain irrational longer than you can stay solvent", koma þó upp í hugann en í þessu samhengi er þetta rifjað upp þar sem það getur tekið markaðinn mjög langan tíma að laga sig að breyttum aðstæðum. Allt hefur sinn tíma.
Raungengi krónunnar getur
breyst með tvennum hætti. Annars vegar getur nafngengi styrkst,
þ.e. hið skráða gengi sem við öll þekkjum og sjáum til dæmis í
útibúum banka. Hins vegar breytist raungengið gegnum verðbólgu. Með
hliðsjón af einfalda dæminu okkar getum við ímyndað okkur að
mjólkurlítrinn hækki úr 100 kr. í 105 kr. en verðið í Bandaríkjunum
sé áfram einn dollar. Þá er raungengið orðið 105 kr. pr einn dollar
og hefur þannig styrkst um 5%. Ef kaupmáttur stendur í stað eða
eykst skiptir ekki máli á hvaða hátt raungengið leiðréttist. Það er
ýmislegt sem bendir til þess að leiðréttingin muni eiga sér stað í
gegnum verðbólgu en ekki nafngengi.
Grundvöllur krónunnar er íslenskt hagkerfi. Þegar vel áraði í efnahagslífinu var krónan sterk. Þegar bankakerfið hrundi þá hrundi krónan sömuleiðis. Væri Ísland hlutafélag þá væru krónur hlutabréfin. Þannig sveiflast gengi krónunnar í takt við hagkerfið. Ísland laðar ekki að sér fjármagn nema fjárfestar hafi trú á hagkerfinu. Það gildir jafnt um innlenda sem erlenda fjárfesta. Það er stundum sagt að fjárfestar kjósi ekki með höndunum heldur með fótunum. Séu þeir óánægðir snúa þeir sér annað með sína fjármuni. Þetta gerir það að verkum að erfitt mun reynast að afnema gjaldeyrishöftin.
Aðalatriði málsins eru þau að traust þarf að ríkja á hagkerfinu og þar með á gjaldmiðli þjóðarinnar. Það hjálpar ekki til að ráðherra efnahagsmála skuli nota öll tækifæri til að tala niður krónuna. Þó gengi krónunnar hafi hrunið er ekki þar með sagt að krónan hafi hrunið.
